Flow Dòng chảy - Cách để sống & hết mình trong chánh niệm

Trải nghiệm Dòng chảy là gì?

Theo nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi, trạng thái quên mình khi làm việc, khi thư giãn ở trên chính là trải nghiệm tối ưu - Dòng Chảy.

Ông giải thích chi tiết về khái niệm Dòng chảy như sau: “Khi cá nhân tập trung hoàn toàn vào một hoạt động nào đó sẽ xuất hiện một cảm giác hưng phấn và mãn nguyện cao độ. Lúc này, mỗi hành động, suy nghĩ của con người đều được liên kết mượt mà như một dòng nước chảy. Tiềm năng cũng được phát huy đến cực điểm. Dòng chảy chính là chất xúc tác trên con đường phát triển của mỗi người. Khi bạn tập trung cao độ, bước vào Dòng chảy, bạn sẽ gặp một phiên bản vô cùng mạnh mẽ của chính mình”.

Chính vì thế, nếu bạn đang trên con đường tìm về với chính mình, phát triển bản thân thì cuốn sách Flow Dòng chảy sẽ thực sự phù hợp. Đây không chỉ là một cuốn sách tâm lý học xuất sắc, một công trình nghiên cứu trọn đời của Mihaly Csikszentmihalyi mà nó còn là một cuốn sách chữa lành đúng nghĩa, giúp bạn hiểu rõ về sức mạnh bên trong bản thân mình hơn.
 

📌Bên cạnh việc lý giải trạng thái dòng chảy, Mihaly Csikszentmihalyi còn để lại rất nhiều câu nói sâu sắc. Bạn có thể tham khảo thêm tại bài viết 20+ câu trích dẫn hay nhất trong sách Flow để chiêm nghiệm rõ hơn tinh thần của cuốn sách.
 

Những cách giúp chúng ta có trải nghiệm Dòng chảy

Hẳn ai trong số chúng ta cũng từng có lúc “quên mình” như thế, nhưng rồi khi tâm trí xen vào, chúng ta lại trở lại với hình ảnh một con người mệt mỏi vì công việc, cuộc sống. Vậy làm thế nào để có trải nghiệm tối ưu như Mihaly Csikszentmihalyi viết? Trước hết hãy đọc sách Flow Dòng chảy, và bạn sẽ nhận ra được những chỉ dẫn vô cùng quan trọng như sau.
 

Yếu tố đầu tiên là hãy tập trung hoàn toàn

Theo Mihaly Csikszentmihalyi, chúng ta cần phải thực sự tập trung để bước vào trải nghiệm tối ưu - Dòng Chảy. Và đây là câu chuyện đầu tiên từ cuốn sách Flow Dòng chảy.

Chuyện xảy ra tại một nhà máy nơi có một anh công nhân khá rụt rè, ít nói, anh ấy không được đánh giá cao. Mọi người đều cho rằng năng lực anh rất bình thường. Để kiểm chứng mọi thứ, giám đốc đã sắp xếp anh ngồi cạnh một anh công nhân xuất sắc khác cùng vị trí.

Vào thời điểm anh công nhân đó làm việc rất hiệu quả nên mọi người đều nghĩ rằng anh ta làm lấn luôn cả phần anh công nhân rụt rè. Nhưng không phải như vậy. Hóa ra người có năng suất cao nhất chính là anh công nhân rụt rè. Điều khiến cho người công nhân này vượt trội so với đồng nghiệp đó tập trung toàn tâm toàn ý.

Mihaly Csikszentmihalyi giải thích rằng lúc tập trung cao độ tâm trí con người có một nguồn năng lượng vô cùng mạnh mẽ. Nhưng khi không biết cách kiểm soát tâm trí điều hướng năng lượng thì con người rất dễ bị cuốn đi. Tâm trí chúng ta luôn rơi vào trạng thái hỗn loạn mất tập trung và tự động thu mình lại khi gặp phải các tình huống khó khăn.

Trước đây mình là người rất khó tập trung. Nếu như có tiếng ồn xung quanh, mình cần phải nhốt mình vào một góc yên tĩnh nào đó mới có thể làm việc và đọc sách hiệu quả. Tuy nhiên, khi chuyển đến môi trường sống, học tập và làm việc mới, mình không còn nhiều khoảng thời gian lớn trong ngày để có thể tập trung tuyệt đối. Vừa học vừa làm, cũng vừa phải tranh thủ đọc sách, viết nội dung, tất cả đều trở thành thử thách lớn đối với mình. Mình tin rằng nhiều bạn cũng đã gặp phải những thử thách tương tự, bởi cuộc sống ngày nay khiến cho thời gian của chúng ta đã bị chia cắt quá vụn vặt.

Vì vậy, việc rèn luyện khả năng tập trung cao độ bất cứ lúc nào thực sự rất quan trọng. Cách để giúp mình làm được điều này đó chính là thực tập chánh niệm: chánh niệm trong ăn uống, chánh niệm trong đi bộ, chánh niệm trong đánh răng, mặc quần áo. Bất cứ hành động nào trong cuộc sống hàng ngày, mình đều cho đó là cơ hội để có thể kết nối sâu hơn với mọi khoảnh khắc xung quanh.

Chánh niệm có nghĩa là bản thân chúng ta đưa ý thức của mình hiện diện trên từng hành động mình đang làm ở ngay thời điểm hiện tại. Bạn có thể tham khảo các cuốn sách của Thiền sư Thích Nhất Hạnh để hiểu sâu hơn và làm theo nhé.

Một khi bạn đã có sự tập trung, chú ý vào hiện tại trong từng việc làm hàng ngày, dần dần bạn sẽ dễ dàng tập trung hoàn toàn vào công việc của mình bất cứ lúc nào. Và nếu có thể tập trung tinh thần hoàn toàn, bạn sẽ trải nghiệm được niềm vui quên mình - trải nghiệm dòng chảy sau đó.
 

Yếu tố cốt lõi thứ hai là hãy luôn toàn tâm toàn ý

Ngoài xây dựng cho mình sự tập trung cao độ, yếu tố cốt lõi thứ hai để bạn có thể trải nghiệm trạng thái Dòng chảy đó chính là có thể toàn tâm toàn ý làm một việc. Tuy nhiên, câu hỏi ở đây đặt ra là việc gì mới là việc mà chúng ta có thể dễ dàng toàn tâm toàn ý?

Tác giả sách Flow Dòng chảy đã chỉ ra trạng thái Dòng chảy chỉ diễn ra khi bạn làm một công việc không quá khó khăn và cũng không quá dễ dàng. Vì: Khó quá, bạn sẽ bỏ cuộc. Dễ quá cũng không có hứng làm.

Đó là những việc bạn có thể kiểm soát dễ dàng, hành động diễn ra tự nhiên, trôi chảy. Sau đó, trong quá trình thực hiện, bạn sẽ cảm thấy dễ chịu, không bực tức. Khi hoàn thành thì bạn sẽ nhận được phản hồi một cách nhanh chóng và có được cảm giác hài lòng. Cảm giác hài lòng ở đây không chỉ đơn giản ở bề nổi kiểu "Ôi vui quá, tôi đã làm việc xong", mà phải là sự hài lòng sâu sắc đến từ bên trong.

Điều này có nghĩa là công việc bạn đang làm phải đạt được sự hòa hợp giữa tâm trí và hành động. Nó không khiến xảy ra mâu thuẫn nội tâm trong bạn. Ví dụ: nếu bạn ép mình phải kiếm thật nhiều tiền bằng một công việc mà từ sâu thẳm bạn không công nhận, bạn cảm thấy chán ghét cách thức nó diễn ra để thu hút mọi người bỏ tiền mua hàng của công ty bạn, thì ngay cả khi hoàn thành xuất sắc các chỉ số, bạn cũng không có cảm giác hài lòng sâu sắc. Bạn chỉ đạt được sự thỏa mãn tạm thời do Dopamine tiết ra, khiến bạn tiếp tục cố gắng để có địa vị cao hơn, được nhiều người khác nể trọng hơn. Nhưng khi đạt được những điều đó, cuối cùng bạn vẫn sẽ cảm thấy trống rỗng.

Giống như tác giả Mihaly Csikszentmihalyi viết: “Việc chạy theo sự tham lam vô độ sẽ không bao giờ giúp chúng ta có được trạng thái Dòng Chảy. Vì vậy, hãy chọn một công việc không bị chi phối bởi dục vọng, một công việc có tính thử thách nhưng không quá khó. Khi đó, bạn có thể toàn tâm toàn ý vào công việc, kết hợp với sự tập trung cao độ, bạn sẽ có cảm giác thời gian như biến mất, quên mất cả bản thân, như thể bạn đang trôi theo một dòng chảy. Chính lúc này bạn đang được trải nghiệm trạng thái Dòng Chảy”.
 

Tìm ra Dòng chảy trong nỗi cô đơn

Thêm một cách mà Mihaly Csikszentmihalyi gợi ý trong sách Flow Dòng chảy đó là: Phát hiện Dòng chảy trong nỗi cô đơn.

Sau khi nghiên cứu hàng ngàn trường hợp, Mihaly Csikszentmihalyi đã đưa ra quan điểm: Một người biết cách tìm thấy trạng thái Dòng Chảy trong cuộc sống thì ngay cả trong hoàn cảnh tuyệt vọng nhất, họ cũng có thể tìm thấy niềm vui.

Trong sách có một trường hợp của một người phụ nữ ngoài 60 tuổi như thế này: Sau khi chồng qua đời, con cái trưởng thành đều có cuộc sống riêng, bà sống một mình trên hòn đảo cô quạnh. Sự vô thường của sinh tử cùng với nỗi cô đơn trong tĩnh lặng đã khiến bà cảm thấy vô cùng bất lực. Bà thường thở dài hoặc bật khóc trong nỗi nhớ chồng và các con. Những đêm dài bất tận, bà trằn trọc không ngủ, cảm thấy mỗi phút mỗi giây đều đặc biệt khó khăn.

Sau đó, để giải tỏa nỗi đau, bà bắt đầu đọc những cuốn sách đủ thể loại mà đã để lại trên giá sách, rồi viết hoặc vẽ ra những suy nghĩ của mình. Không ngờ, những câu chuyện và quan điểm phong phú đó đã dẫn bà vào một thế giới tinh thần vô cùng rộng lớn. Trong thế giới này, bà có thể quên đi thời gian và vượt qua những nỗi buồn. Những trải nghiệm phong phú tuyệt vời đó đã giúp bà khơi lại niềm đam mê cuộc sống.

Ngoài việc đọc sách và viết lách, bà còn trồng hoa, trồng cây, nuôi gia súc ở khu vực gần nơi ở. Bà còn dùng bảng viết những câu chuyện cười do bà sáng tác hoặc vẽ tranh chỉ đường đến nhà mình. Bà không còn suy nghĩ vẩn vơ, cũng không còn bị cuốn với những cảm xúc tiêu cực. Tâm hồn bà ngày càng mạnh mẽ hơn. Dù vẫn sống một mình, nhưng bà không hề cảm thấy trống rỗng và bất lực, bởi vì Dòng Chảy đã liên tục lấp đầy những khoảng trống trong tâm hồn bà, giúp bà tránh được những tổn hao không cần thiết. Bên cạnh đó, Dòng Chảy còn đưa bà trải nghiệm một cuộc sống phát triển cả tư duy và tinh thần ở chặng cuối cuộc đời.

Như vậy, nếu bạn đang cô độc, bạn sống một mình thì đó vẫn là cơ hội để trải nghiệm trạng thái Dòng chảy này. Như Schopenhauer đã từng nói: "Chỉ khi một người ở một mình, họ mới có thể trở thành chính mình." Khi ở một mình, chúng ta mới có cơ hội cho bản thân được tĩnh tâm, tập trung vào một việc và tận hưởng niềm vui. Sự cô đơn này chính là một loại cô đơn chất lượng cao.
 

Những cách khác để trải nghiệm trạng thái Dòng chảy

Tuy nhiên, trong thời đại thông tin bùng nổ hiện nay, phần lớn mọi người không biết cách ở một mình, càng không thể tận hưởng sự cô đơn. Khi ở một mình thì nhiều người sẽ phải cầm điện thoại, mở một bộ phim, chơi game giải trí để lấp đầy khoảng trống trong tâm hồn. Tâm trí của bạn cũng không ngừng xao động trước những lo âu.

Tác giả sách Flow Dòng chảy cho rằng nguyên nhân chính ở đây là chúng ta thiếu kỷ luật nội tại vững chắc. Năm này qua năm khác, trở nên lười biếng, entropy tâm thần bị hỗn loạn ngày càng nghiêm trọng. Và để phản entropy, chúng ta cần phải tập trung, tận hưởng nỗi cô đơn bằng cách thêm màu thú vị cho cuộc sống thông qua các trải nghiệm Dòng Chảy.

Ngoài những cách trên, theo tác giả Mihaly Csikszentmihalyi thì hầu hết mọi hoạt động trong cuộc sống đều có thể tạo ra trải nghiệm Dòng chảy, như: leo núi, làm bánh, học nhảy, trồng cây, tự may quần áo, chế tạo đồ đạc từ phế liệu…

Những thú vui và sở thích nho nhỏ ngoài công việc bận rộn hàng ngày như thế này sẽ trở thành Dòng Chảy trú ẩn trong tâm trí bạn, giúp làm dịu những cảm xúc phức tạp, từ đó điều chỉnh và củng cố bản thân.

Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra một cách nữa để có thể dễ dàng trải nghiệm Dòng chảy đó là thưởng thức nghệ thuật và tăng cường vận động. Khi không ngừng nâng cao khả năng cảm nhận nghệ thuật, chúng ta sẽ có thể dễ dàng đạt được trạng thái Dòng Chảy.

Ví dụ như: nghe nhạc một cách nghiêm túc và tập trung, những dao động tâm hồn sẽ được rung lên do âm thanh chất lượng mang lại, cũng có thể giúp cho con người bước vào trải nghiệm tối ưu.

Bên cạnh đó, vận động luôn là một cách giảm căng thẳng tuyệt vời. Khi chúng ta thách thức giới hạn của cơ thể, những cảm xúc tiêu cực như chán nản, mệt mỏi, không hài lòng sẽ theo mồ hôi thoát ra, để lại một cơ thể nhẹ nhàng và tâm hồn thoải mái, từ đó dễ dàng đi vào trạng thái Dòng chảy, vực dậy bản thân bạn trong nỗi khổ đau.

Trong cuốn sách Flow Dòng chảy tác giả viết:

"Bất kỳ ai có thể kiên trì vượt qua đau khổ và thất bại, cuộc đời của họ sẽ trở thành một Dòng Chảy không ngừng. Đó là một chuỗi trải nghiệm sự tập trung toàn tâm toàn ý, nhất quán, có trật tự và tạo ra vô vàn ý nghĩa, niềm vui từ trật tự nội tại đó."

Thay cho lời kết

Đọc Flow Dòng chảy mình nhận ra rằng trong mỗi người chúng ta luôn có một Dòng chảy thầm lặng - một trạng thái quên mình với niềm hưng phấn và mãn nguyện tột độ. Điều chúng ta cần đó là khơi thông dòng chảy này qua việc đặt mục tiêu rõ ràng, tập trung cao độ, yêu thích công việc, toàn tâm toàn ý và kiên nhẫn vượt qua.

DÀNH CHO AI ĐANG CẦN SỰ TĨNH LẶNG:

"Dòng chảy" dạy ta cách làm việc hiệu quả, nhưng Đại đức Hae Min dạy ta cách sống thảnh thơi. Đừng để sự vội vã cuốn trôi những giá trị thực sự, hãy đọc tiếp:
Review sách Bước chậm lại giữa thế gian vội vã