Tỉnh thức là gì? Những lần sống tỉnh thức từ trải nghiệm của tôi

Tỉnh thức là gì?

Vâng, có thể bạn đã gõ tìm kiếm trên Google hoặc các nền tảng trí tuệ nhân tạo như Chat GPT hay Gemini để tìm câu trả lời cho thắc mắc “tỉnh thức là gì”? Và tất nhiên, ở đó có những đáp án hoàn toàn đúng phần nào làm thỏa mãn sự tò mò trong bạn. Nhưng, tận trong sâu thẳm, bạn vẫn thấy một chút mơ hồ nào đó về khái niệm tỉnh thức.

Xin thưa với các bạn, đó là điều vô cùng dễ hiểu. Lý do, về mặt khái niệm, các nền tảng vốn rất thông minh như Google, Chat GPT dễ dàng tổng hợp lại từ nhiều nguồn để đưa ra một định nghĩa. Nhưng, dù thông minh đến đâu, đó vẫn chỉ là sự vận hành của máy móc, ẩn sau là trí óc - bản ngã của con người.

Đó là lý do chúng ta dễ dàng đưa ra định nghĩa có lời hay ý đẹp, nhưng đọc rồi chúng ta vẫn thấy “thiếu một điều gì đó” từ sâu bên trong.

Vậy rốt cuộc tỉnh thức là gì? Theo trải nghiệm của riêng Reading To Heal, tỉnh thức chỉ xuất hiện khi chúng ta thoát ra khỏi bản ngã. Nói cách khác, tỉnh thức là “tỉnh” ra khỏi sự kiềm tỏa của bản ngã, của cái tôi.

Để dễ hiểu, chúng ta hãy hình dung thế này: Trong mỗi người luôn có một bản ngã ngự trị. Bản ngã này sống, tồn tại bằng những nghĩ suy, tư tưởng mà nhiều thiền sư ví là “như con khỉ chuyền cành không ngừng”. Mỗi phút giây, trong đầu ta liên tục xảy đến vô số suy nghĩ, cứ miên man và làm ta nhầm tưởng rằng mình chính là những dòng suy tư đó.

Khi tỉnh thức, ta thoát ra khỏi những suy nghĩ trong đầu. Ta thấy những dòng suy nghĩ đó và không còn để chúng biến chúng ta thành con rối nữa. Sự tỉnh thức ập đến khi tâm trí chúng ta vắng lặng, khi tư thực sự thư giãn, không còn tin theo những suy tưởng chạy lăng xăng trong não mình.
 

Ví dụ về tỉnh thức từ chính tôi

Khái niệm tỉnh thức là gì hiểu nôm na là thế, nhưng hiểu là một chuyện, còn trải nghiệm là một chuyện khác. Bạn có thể đọc vô số sách của thầy Thích Nhất Hạnh, thầy Minh Niệm, thiền sư Osho hay Eckhart Tolle… nhưng nếu chưa trải nghiệm thì khái niệm vẫn chỉ là khái niệm.

Điều mà người ta hay nói là “ngón tay chỉ trăng”. Khái niệm sống tỉnh thức trên mặt chữ chỉ là “ngón tay” chỉ hướng về trăng thôi, còn “trăng” thì bạn phải tự trải nghiệm.

Để tôi lấy ví dụ cụ thể về chính bản thân mình nhé. Tôi đã có vài lần được “nhá hàng tỉnh thức” (xin mượn chữ anh Johnny Trí Nguyễn) và tôi xin được kể lại để bạn đọc dễ hình dung như sau:
 

Lần tỉnh thức đầu tiên vào năm 2016

Thời điểm tôi mới ra trường, mua trả góp được chiếc xe máy. Trước đó, tôi chưa bao giờ biết đến hai từ “tỉnh thức”. Vì còn “vô minh 100%” nên tôi chạy xe bằng cái đầu “đầy suy nghĩ”. Lúc đến ngã tư, đèn vàng, tôi vặn ga và tông ngay người đi trước, ngã ra đường.

Đèn xanh, tôi tiếp tục chạy. Nhưng khoảng 10 - 15 mét sau đó, trong tôi có một sự thay đổi rất lạ: Tôi chạy xe với một cái đầu vắng lặng, không một gợn suy tư như trước đó. Tôi biết tôi đang chạy xe, tay đang vặn ga cảm nhận rõ ràng đến từng ngón. Rồi tôi biết bàn chân 2 bên đặt ở phanh, ở chân đế một cách rõ rệt.

Điều tuyệt vời nhất, tôi nhìn ra hàng cây 2 bên đường Phạm Văn Đồng (Sài Gòn) và thấy lá, thấy nắng sao mà nó đẹp tuyệt vời đến thế. Nắng rất vàng, rất trong, lá rất xanh, gió thì vô cùng mát. Mọi thứ quanh tôi trở nên đẹp tuyệt đối, rất khó diễn tả bằng lời.

Cũng con đường đó, tôi đã chạy xe bao nhiêu lần nhưng đây là lần đầu tiên tôi thấy mọi thứ thay đổi. Rồi tôi thấy nỗi sợ thường ngày của mình biến mất, ví dụ tôi rất sợ nói chuyện với người lạ, thế mà sau đó tôi tạt vào quán sửa xe thì lại chủ động bắt chuyện với người thợ rồi nói chuyện một cách tự nhiên như quen biết, thân tình lắm!

Sau này, tôi mới biết đó là lần được “nhá hàng tỉnh thức” - nhận ra thế giới như nó vốn là.
 

Những lần tỉnh thức sau đó

Sau lần đó, tôi chính thức bước vào con đường tâm linh. Trong tôi lúc đó cũng có câu hỏi tỉnh thức là gì, tôi tìm đến các đầu sách của thiền sư Osho, thầy Thích Nhất Hạnh… và nhiều tác giả khác nữa. Dù mỗi người có một cách trình bày khác nhau, nhưng tựu trung họ đều nhấn mạnh “hãy biết sống trong tỉnh thức”.

Rồi những lần tiếp theo cũng tìm đến một cách bất ngờ, vào những lúc tâm trí vắng mặt. Như năm 2019, khi ru con gái ngủ, tôi nhìn con mình và chợt thấy hiện hữu ập vào trong mình, tôi hạnh phúc vô cùng đến nỗi thốt lên “ôi, hạnh phúc đơn giản vậy sao”.

Hay một lần tôi đang lau lá cây cảnh để bớt bám bụi, đột nhiên tôi thấy cái cây mình đang lau đẹp hơn ngày thường. Nó rực rỡ, nó sống động và dường như có sự kết nối giữa tôi và cây đó.

Rồi một lần giặt quần áo, tôi thấy sao công việc này tuyệt vời đến thế. Mùi xà phòng thật là thơm, chiếc áo mình đang vò mà cảm nhận được từng động tác, nghe từng tiếng vang. Mọi thứ chung quanh chân thật, rõ ràng, hiện hữu.

Và nhiều lần khác, sự tỉnh thức cũng tìm đến khi tôi biết sống trong hiện tại. Khi tôi không lo lắng, hay bận tâm và chạy theo suy nghĩ trong đầu. Những lần trải nghiệm đó thật tuyệt vời.
 

Làm sao để sống tỉnh thức?

Câu hỏi này thực sự không đúng, nhưng trong khuôn khổ bài viết, phải dùng đến ngôn từ nên tôi phải dùng. Vì sao không đúng? Vì nếu chúng ta tìm cách (làm sao) để sống tỉnh thức thì đang dùng tâm trí, mà dùng đến tâm trí, đến bản ngã thì sự tỉnh thức không xảy ra.

Nhưng một khi đã bước vào con đường này, tôi thấy rằng, chúng ta không thể thoát khỏi những câu hỏi dạng: tỉnh thức là gì, làm sao để tôi tỉnh thức được đây? Và, suy cho cùng, đó là một đòi hỏi xứng đáng, nó thúc đẩy bạn đi tiếp con đường tâm linh này.

Theo trải nghiệm của tôi, để nếm vị tỉnh thức, trước hết cần biết đường đi. Kiểu, ngón tay chỉ trăng là để bạn biết hướng đến mặt trăng. Tôi xin đề xuất một số cách sau nhé:
 

Đọc dòng sách tỉnh thức

Dòng sách tỉnh thức hay tôi thường gọi là tủ sách chữa lành là những cuốn sách giúp bạn nhận ra thế giới bên trong. Tôi đề xuất các đầu sách của thiền sư Osho, thầy Thích Nhất Hạnh, thầy Minh Niệm, Krishnamurti, Eckhart Tolle…
 

Xem, nghe các kênh Youtube

Có nhiều kênh Youtube nhưng với cá nhân tôi thì đang xem các Clip nói chuyện của thầy Viên Minh, chú Nguyễn Văn Hạnh (dịch giả cuốn sách Sức mạnh của hiện tại) và kênh của anh Johnny Trí Nguyễn. Hoặc bạn theo dõi các kênh Sadhguru, Sức mạnh của hiện tại… Còn nhiều kênh khác nữa, nếu hữu duyên mọi thứ sẽ tìm đến với bạn nhé!
 

Thực hành sống trong hiện tại

Có thể bạn sẽ tham gia các khóa thiền, các khóa tu, và đó sẽ là điều tuyệt vời. Trường hợp bạn ở nhà (như mình) thì có thể tự thực hành quan sát tâm trí, ghi nhật ký hằng ngày nhé. Mình cũng đang ghi nhật ký, ghi lại tất cả những điều diễn ra trong đầu, những tiếng nói khiến ta bận tâm, mệt mỏi.

Cuối cùng, khái niệm tỉnh thức là gì có thể hiểu đơn giản đó là trạng thái mà chúng ta sống toàn vẹn với hiện tại, không còn sự kiềm chế của bản ngã. Tuy nhiên, đó chỉ là khái niệm, còn để trải nghiệm thì sẽ đến lúc bạn sẽ được nếm vị ngọt lành này thôi! Hãy nhắn tin, trao đổi với chúng tôi qua email readingtoheal@gmail.com hoặc Facebook Đọc để chữa lành nhé!