Sách Trí tuệ nhân sinh của Arthur Schopenhauer: Tìm thấy hạnh phúc trong bóng tối

Khi nghèo đói chúng ta khổ đau, khi đã đạt được những mục tiêu bên ngoài chúng ta lại buồn chán vì thấy trống rỗng. Cứ thế, cuộc đời chúng ta như con lắc qua lại giữa 2 thái cực khổ và chán.

Có cách nào thoát khỏi thái cực này hay không? Đáp án là có, theo triết gia Arthur Schopenhauer viết trong sách Trí tuệ nhân sinh. Hãy cùng Reading To Heal tìm hiểu chi tiết về con đường quay về bên trong, tìm thấy hạnh phúc có sẵn này nhé!

Về triết gia Arthur Schopenhauer

Arthur Schopenhauer là triết gia vĩ đại người Đức, người có ảnh hưởng sâu rộng tới nhiều danh nhân nổi tiếng như Nietz, Wagner, Freud hay Einstein. Ông được mệnh danh là triết gia của chủ nghĩa bi quan, nhưng sự bi quan của ông không phải là tuyệt vọng, mà là cái nhìn thấu suốt những góc tối trong bản chất của con người và thế giới. Từ trong bóng tối ấy, ông vẫn kiên định tìm cách giúp con người sống minh triết và hạnh phúc hơn.

Trong tác phẩm cuối cùng The Wisdom of Life (bản tiếng Việt là Trí tuệ nhân sinh), ông lần đầu tiên bàn về hạnh phúc và khẳng định rằng: Muốn sống cuộc đời hạnh phúc không phải là theo đuổi hạnh phúc, mà là thoát khỏi khổ đau.

Con đường thoát khỏi khổ đau này chỉ dành cho những tâm hồn muốn tỉnh thức, sẵn lòng giữ khoảng cách với sự ồn ào, khoái cảm và phù hoa.

Như chính lời Schopenhauer viết:

"Một người càng giàu có nội tâm càng ít bị ngoại cảnh chi phối. Những ai sở hữu giá trị và sự phong phú từ bên trong sẽ tìm thấy viên mãn trọn vẹn, chẳng cần hy sinh theo đòi hỏi của kẻ khác, cũng chẳng phải từ bỏ chính mình để thuộc về đám đông."

Ngược lại, kẻ tầm thường lại đắm mình trong giao tiếp xã hội và không ngừng nhượng bộ. Khi thấu hiểu triết lý của ông, bạn sẽ nhận ra rằng những người có nội tâm phong phú thường khó hòa đồng, thậm chí bị coi là lập dị, nhưng có lẽ họ chính là những người tiên phong nắm giữ mật mã hạnh phúc.

CON LẮC ĐỜI NGƯỜI: KHỔ ĐAU VÀ BUỒN CHÁN

Schopenhauer nói rằng hạnh phúc của nhân loại có hai kẻ thù truyền kiếp: khổ đau và buồn chán.
Ông ví, thực tế cuộc sống như chiếc đồng hồ quả lắc mãi dao động giữa hai thái cực: hoặc là nỗi đau, hoặc là sự tẻ nhạt mà không thể thoát khỏi. Nghèo đói sinh ra đau khổ; sung túc lại dẫn đến buồn chán.

Đến từ sự thiếu thốn, khi chúng ta vật lộn với cơm áo gạo tiền, khi trái tim đói khát được yêu, được công nhận, khi tâm hồn mong muốn được thấu hiểu.
Đến từ sự dư giả, khi đã có đủ tiền bạc, khi đạt được mục tiêu nhưng không tìm thấy ý nghĩa và giá trị thực sự, vẫn cảm thấy trống rỗng.

Chiếc lắc cứ đưa qua từ cực này sang cực khác, chẳng bao giờ dừng lại ở điểm cân bằng.

Dục vọng và vòng xoáy Dopamine

Con lắc mà Schopenhauer ví chính là biểu tượng cho dục vọng của con người: Khi không được thỏa mãn thì lo âu như lửa đốt, khi đạt được rồi lại trống rỗng như giá băng.

Triết lý của Schopenhauer gần giống với cơ chế vòng xoáy Dopamine trong tâm lý học hiện đại:

Khao khát mục tiêu: Dopamine tăng, thúc đẩy bạn hành động.
Đạt được mục tiêu: Dopamine giảm đột ngột, bạn cảm thấy trống rỗng.
Lặp lại: Não bộ thúc đẩy bạn tìm mục tiêu mới để tăng Dopamine trở lại.

Vòng xoáy này khiến bạn sống như thẻ Tantalus trong thần thoại Hy Lạp, mãi mãi khát vọng.

Giới hạn của vật chất đối với hạnh phúc

Trong sách Trí tuệ nhân sinh, Schopenhauer cũng chỉ ra rằng, ảnh hưởng của vật chất đến hạnh phúc không bao giờ nằm ở sự nhiều hơn của con số.

Điều này cũng giống với nhiều nghiên cứu tâm lý học xã hội đã chỉ ra: Người thu nhập 1 USD và 1 triệu USD có khác biệt lớn về chất lượng sống. Nhưng người có thu nhập 1 triệu USD và 100 triệu USD (chênh lệch 99 triệu USD) thì mức độ hạnh phúc gần như không đổi sau khi đáp ứng được những nhu cầu cơ bản.

Đây chính là thuyết máy bay chạy hưởng lạc đã chứng minh: Khi đạt được mục tiêu (mua nhà, thăng chức), bạn chỉ hạnh phúc một cách tạm thời, sau đó nhanh chóng quay về mức hạnh phúc cố định ban đầu.

Lối thoát duy nhất

Schopenhauer và các bậc thức giả đều chỉ ra một lối thoát duy nhất: Thay vì chạy theo con lắc, thay vì bị dao động bất tận bởi những yếu tố bên ngoài, hãy tìm tới hành trình quay vào bên trong, sống một cuộc đời phong phú và giàu có nội tâm.

CÁI GIÁ CỦA VIỆC ĐI NGƯỢC LẠI: KHÓ "HOÀ ĐỒNG"

triết gia Arthur Schopenhauer đã viết nên một cuốn sách để đời — Sách Trí tuệ nhân sinh rất đáng suy ngẫm của Arthur Schopenhauer.

Theo tác giả sách Trí tuệ nhân sinh, cái giá cho việc ngừng tìm kiếm sự giàu có vật chất để nuôi dưỡng đời sống nội tâm, đó là khi nội tâm bạn càng phong phú sẽ càng bị coi là khó hòa đồng. Nó giống như tác giả sách Dám bị ghét từng viết vậy.

Schopenhauer viết:

“Một người càng sở hữu nhiều thứ từ bên trong chính mình thì nhu cầu đối với thế giới bên ngoài càng ít đi, và tầm quan trọng của người khác đối với họ cũng trở nên ít hơn nhiều."

Biểu hiện của sự khác biệt này có thể thấy rõ như:

Bạn bước ra khỏi dòng chảy xã hội, không tìm kiếm giá trị bản thân qua ánh mắt của người khác.
Bạn từ chối tham gia vào các cuộc gặp gỡ xã giao vô nghĩa, lắc đầu với những lời mời nhậu vô bổ.
Bạn im lặng trước những cuộc tán gẫu tầm phào, dũng cảm chấm dứt mối quan hệ độc hại, không chạy theo xu hướng.
Bạn không làm việc chỉ để có nhiều tiền của và địa vị hơn.

Tất cả điều này khiến bạn trở thành kẻ kỳ quái trong mắt người khác. Họ có thể cho rằng bạn kiêu ngạo, khó gần, hoặc thậm chí là tầm thường, thất bại vì không đáp ứng được chuẩn mực của đám đông.

Nhưng nó có ý nghĩa đằng sau đó!

Ý nghĩa thực sự của "khó hòa đồng"

"Khó hòa đồng" ở đây không có nghĩa là bạn trở nên lạnh lùng hay xa lánh xã hội.

Bạn từ chối tụ họp không phải vì khinh thường người khác, mà vì muốn dành thời gian đọc sách, thiền định, viết lách.

Bạn không thi đua nghề nghiệp xuất sắc không phải vì lười biếng, mà bởi muốn tập trung vào công việc có ý nghĩa với bản thân.

Sự chọn lọc này khiến bạn mất đi những mối quan hệ xã giao, nhưng đổi lại bạn xây dựng được những kết nối sâu sắc với người khác và với chính mình, dựa trên sự chân thành.

Hòa đồng và hòa hợp

Chúng ta đều biết, xã hội luôn khuyến khích con người sống hòa đồng, nhưng hòa đồng sẽ khác với hòa hợp.

Hòa đồng mà không có sự chân thành với bản thân sẽ thành hòa nhập giả tạo (cười đùa gượng gạo, duy trì mối quan hệ chỉ dựa trên lợi ích, đánh đổi nguyên tắc).

Thân thiện thực sự là mỉm cười chân thành với người quét đường nhưng từ chối dự tiệc với kẻ tham nhũng, lắng nghe sâu sắc câu chuyện của người lạ nhưng không bao giờ giả vờ đồng tình với điều trái với lương tâm.

Bí quyết sống khôn ngoan nằm ở việc nhảy điệu "tango" với thế giới: Khi tiến, khi lùi, khi xoay vòng, nhưng không bao giờ đánh mất nhịp điệu nội tâm của riêng mình. Người nội tâm phong phú tái định nghĩa cách thức kết nối xã hội, và điều quan trọng trước hết với họ là kết nối chân thật với chính mình.

LÀM THẾ NÀO SỐNG MỘT CUỘC ĐỜI PHONG PHÚ TỪ BÊN TRONG?

Khi một người hướng về làm giàu đời sống nội tâm, một cách tự nhiên người đó sẽ tối giản dục vọng để bớt đi phiền muộn. Dưới đây là những nguyên tắc cốt lõi mà tác giả sách Trí tuệ nhân sinh gợi ý.

Học cách buông đi những lo lắng và nuối tiếc

Theo tác giả Schopenhauer, điều quan trọng nhất là học cách buông đi những nỗi lo về tương lai và hối tiếc trong quá khứ mà tận hưởng hiện tại.

Những suy tư như: "Tại sao lúc đó tôi không nắm bắt cơ hội?" hay "Già không có tiền thì sẽ sống sao?" sẽ phá hỏng tâm trạng và tinh thần tập trung ở hiện tại của bạn.

Schopenhauer khuyên:

"Đối với những kết cục trong tương lai chưa xảy ra, hãy sống như thể chúng không bao giờ đến. Đừng để ngày mai và hôm qua cướp mất hơi thở của ngày hôm nay."

Tự do đích thực bắt đầu khi ta biết đâu là ranh giới giữa nhu cầu thực và ảo vọng vô viễn. Hãy để tiền bạc trở thành công cụ phụng sự đời sống tinh thần, thay vì biến ta thành tù nhân của chính dục vọng.

Biết rõ bản thân muốn làm gì

Theo Schopenhauer, hiểu mình là cánh cửa đầu tiên dẫn đến tự do. Khi hiểu rõ chính mình, bạn sẽ biết mình giỏi điều gì và đâu là vai trò, sứ mệnh của cuộc đời, từ đó cống hiến hết mình cho công việc thay vì làm mọi thứ chỉ vì địa vị, tiền của hay hơn thua.

Vậy làm sao để hiểu mình? Để đạt đến sự thấu hiểu, chúng ta cần rèn luyện kỷ luật và tích lũy sự hiểu biết. Schopenhauer đã xây nền tảng tri thức đa ngành từ rất sớm (Vật lý, Sinh lý, Triết học, v.v.).

Ông thành thạo bảy loại ngôn ngữ và coi sách là người bạn tinh thần, giúp ông đối thoại với các bậc vĩ nhân.

Dành thời gian cho sự cô đơn sáng tạo

Schopenhauer được mệnh danh là cha đẻ của triết học cô đơn. Ông tuyên bố rằng "Hoặc cô đơn, hoặc tầm thường" bởi con người chỉ có hai lựa chọn:

Dám ở một mình để nuôi dưỡng trí huệ.
Hòa vào đám đông để trở thành phiên bản mờ nhạt của người khác.

Cô đơn sáng tạo khác với cô đơn cưỡng ép. Nó là chủ động tách mình khỏi những ồn ào phù phiếm để lắng nghe tiếng nói nội tâm. Nói cách khác, cô đơn sáng tạo chính là sự tĩnh lặng mà chúng ta thường nghe trong thiền!

Bởi trong tĩnh tại, nội tâm mới có cơ hội trở nên phong phú và bạn mới có thể khám phá sức mạnh tiềm ẩn của chính mình.

Giữ tâm trí bình thản trước mọi sự

Trí tuệ nhân sinh cũng gợi ý một bài học quý báu, rằng chúng ta không nên quá vui mừng hay quá đau buồn vì bất cứ điều gì.

Và, hãy nhớ phán đoán của chúng ta về điều gì đó là tốt hay xấu thực ra chỉ là ảo tưởng. Rất nhiều người từng tuyệt vọng vì một chuyện nào đó nhưng sau này lại nhận ra hóa ra điều này lại là may mắn lớn lao, và ngược lại.

Tất nhiên, Schopenhauer không cổ vũ cho thái độ thờ ơ, mà muốn con người buông bỏ tham ái với kết quả trước mắt để thấy rằng mỗi sự kiện là một mắt xích quan trọng trong dòng chảy nhân quả vô tận.

Điều quan trọng là chúng ta giữ cho tâm trí luôn bình thản, không để cảm xúc cuốn đi quá mức. Gặp chuyện mừng không quá vui, gặp chuyện buồn không chìm mình vào đó. Có như vậy ta mới không bị ngoại cảnh chi phối mà có thể vững vàng bước tiếp.

Sức khỏe là nền tảng

Trong sách Trí tuệ nhân sinh, có một câu nói kinh điển của Schopenhauer: "Một người ăn xin khỏe mạnh còn hạnh phúc hơn một vị vua ốm yếu."

Theo ông, sự ngu ngốc lớn nhất là hy sinh sức khỏe để đổi lấy bất kỳ hạnh phúc nào khác. Sức khỏe là một, mọi thứ khác đều là không. Không có sức khỏe, mọi thứ sẽ chỉ như hoa trong nước, trăng trong gương.

Chỉ khi sống trong một cơ thể khỏe mạnh, trí huệ mới có thể rạng ngời.

Thông điệp từ sách Trí tuệ nhân sinh

Giữa một thời đại mà sự dư thừa vật chất lại sản sinh ra một hoang mạc tinh thần chưa từng có, với sự trỗi dậy của văn hóa sợ bỏ lỡ (FOMO), sống ảo, hội chứng burnout, rối loạn lo âu, và sự phụ thuộc vào AI - con người đang đánh mất dần những kỹ năng đối thoại trực tiếp và tư duy độc lập. Nhiều người chi rất nhiều tiền cho Yoga, thiền định đắt đỏ, detox cơ thể nhưng vẫn không thể giải độc tâm hồn khỏi những dục vọng.

Tuy nhiên, giữa dòng xoáy này vẫn có nhiều người tỉnh thức chọn một lối đi khác như tác giả Trí tuệ nhân sinh:

Họ hướng vào bên trong, bồi đắp sự giàu có nội tâm.
Họ tọa thiền, sống giản dị vật chất, thích ở một mình và tận hưởng không gian đó.
Họ đào sâu triết học, khám phá khoa học, tâm linh, tận hiến vì cộng đồng và sống bằng lòng biết ơn.

Sự khó hòa đồng của những con người này không phải là một bệnh lý phản xã hội, mà là lựa chọn có ý thức sau khi thấu suốt bản chất sinh mệnh.

Giống như đóa tuyết liên chỉ có thể nở trên đỉnh Himalaya, không thể mọc giữa khu vườn phố thị, những tâm hồn phong phú cũng như vậy. Họ có con đường riêng của mình, một con đường không dành cho số đông.

Bạn sẽ lựa chọn con đường nào? Quay vào bên trong hay tiếp tục tìm kiếm hạnh phúc từ bên ngoài? Hãy chia sẻ với chúng tôi qua bình luận tại chuyên mục Sách Triết Lý & Tâm Linh nhé!

Tags: Tủ sách chữa lành, Sách Triết Lý & Tâm Linh

Khánh Hưng

Tôi là Khánh Hưng - người sáng lập website này. Qua đây, tôi chia sẻ hành trình nội tâm của mình: Một con đường sống tỉnh thức và yêu thương nhiều hơn!